Lokum: Boğazın Rahatı

Lokum kelimesi Arapça rahat (rahatlık) ve hulkum (boğaz) kelimelerinden geliyor. Adın anlamı "boğazın rahatı". ^{[1, 2, 10]}

Osmanlı'da bu tatlıya rahatü'l-hulkum deniyordu. Nişanyan Sözlük'e göre ad, Evliya Çelebi'nin Seyahatname'sinde 1665'te geçiyor. ^{[1, 3]}

Uzun ad konuşma dilinde kısaldı: önce latilokum, sonra lokum. TDK sözlüğünde latilokum hâlâ kayıtlı. ^{[1, 2]}

1844'te basılan Melceü't-Tabbâhîn adlı yemek kitabında rahatü'l-hulkum tarifi şeker, su ve nişastayla veriliyor (gastronomi tarihçisi Artun Ünsal'ın aktarımıyla). ^[9]

İstanbul'da 1700'lerin sonunda Bekir Efendi, şirketin kendi tarihçesine göre Bahçekapı'da bir şekerci dükkânı açtı ve lokumuyla ünlendi. Lokumu onun icat ettiği sık anlatılır ama yemek tarihçileri buna kanıt görmüyor; ad ondan bir asırdan fazla önce kayıtlarda geçiyor. ^{[1, 7, 8]}

İngilizler lokuma önce "Lumps of Delight" (keyif parçaları) dedi. Dickens'ın 1870 tarihli The Mystery of Edwin Drood romanında Rosa, "Lumps of Delight" satan dükkâna gitmek istiyor; Edwin anlamayınca tatlıyı "bir Türk şekerlemesi" diye açıklıyor. ^{[6, 7]}

"Turkish delight" adı İngilizcede ilk kez 1864'te kayda geçiyor. "Lokum" kelimesi ise İngilizcede daha önce, 1845'te görülüyor. ^{[4, 5]}

C. S. Lewis'in 1950 tarihli Narnia kitabında Beyaz Cadı, Edmund'a Turkish delight verir; Edmund biraz daha lokum için kardeşlerini Cadı'ya ele vermeyi kabul eder. ^[7]

Ne değişti? Fransızcada loukoum, Yunancada loukoumi, Balkanlarda bazı yerlerde ratluk: tatlının adı birçok dilde Türkçeden geçti. İngilizler ise ona bugün de Turkish delight diyor. ^{[4, 10]}