Osmanlı Bankası: Devletin Parasını Basan Banka

13 Haziran 1856, Galata. İngiliz girişimcilerin kurduğu Ottoman Bank işe başlıyor. İlk ofisi Galata'daki Saint Pierre Han. Salt'ın aktardığına göre yaklaşık yirmi memurla açılıyor. ^{[1, 3, 4]}

4 Şubat 1863'te Sultan Abdülaziz'in fermanıyla banka İngiliz ve Fransız ortaklığıyla yeniden düzenleniyor ve adı Bank-ı Osmanî-i Şahane oluyor. Bir araştırmaya göre sermayenin çoğunluğu İngiliz grubunda. ^{[1, 3, 4, 9]}

Yeni sözleşme bankaya kâğıt para basma tekelini veriyor. Devlet, sözleşme süresince kendisi kâğıt para çıkarmayacağını taahhüt ediyor; madenî para basmayı sürdürüyor. Sözleşmenin süresi 30 yıl. Devlet 1876–78'de bankanın onayını alıp komisyon ödeyerek kâime çıkarıyor. ^{[3, 5, 6, 8]}

Banka aynı zamanda hazinenin veznedarı oluyor: İstanbul'da devlet gelirlerini topluyor, devletin iç ve dış borçlarının anaparasını ve faizini ödüyor. ^{[3, 4]}

Şubeler İzmir'den Beyrut'a, bugün Romanya'da kalan Kalas'a kadar açılıyor. Bankanın genel müdürlüğü 1892'den itibaren Galata'da, bugünkü Bankalar Caddesi'ndeki taş cepheli binada. Salt'a göre binanın mimarı Alexandre Vallaury. ^{[1, 2, 3, 4]}

Birinci Dünya Savaşı başlarken hükümet bankadan banknot çıkarmasını istiyor. Banka kabul etmiyor. Devlet 1915'ten itibaren kendi kâğıt parasını, evrak-ı nakdiyyeyi çıkarıyor. ^{[5, 8]}

Cumhuriyet'in kendi banknotları 1927'de dolaşıma giriyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 3 Ekim 1931'de faaliyete başlıyor ve devletin bankacılık işlerini devralıyor. ^{[7, 8, 9]}

Osmanlı Bankası, Salt'ın ve bir araştırmanın aktardığına göre 1933'te yapılan sözleşmeyle sıradan bir özel ticaret bankasına dönüşüyor. ^{[1, 3]}

Ne değişti? Bir zamanlar kâğıt para basma hakkını elinde tutan ve hazinenin kasası olan banka, Merkez Bankası'nın kurulmasıyla bu görevleri bıraktı. Osmanlı Bankası 2001'de Garanti Bankası ile birleşti. Galata'daki genel müdürlük binası Kasım 2011'den beri Salt Galata. Bankanın arşivi ve banknotları binadaki Salt Araştırma'nın eski kasa dairesinde korunuyor. ^{[1, 2, 3]}